Om af te schakelen en tot rust te komen zijn er bepaalde stoffen nodig. Twee van deze stoffen zijn GABA en serotonine. Dit zijn neurotransmitters en deze worden vrijgegeven als er geen stress is. Eigenlijk is het andersom: als er stress is, moet dit eerst worden opgelost. Wanneer dat gelukt is, komt er serotonine (geluk) en GABA (gamma-aminoboterzuur, rust) vrij. Deze stoffen zorgen er ook voor dat je goed kunt in- en doorslapen.
Chronische stress gaat ten koste van rust en goed slapen. Dat weten mensen met stress maar al te goed. Dat komt doordat de oorzaak eerst weggenomen moet worden voordat deze stofjes aangemaakt kunnen worden. Er zijn medicamenten die kunnen helpen bij rust en slaap, de zogenaamde benzo’s of “pammetjes”. Deze werken wel, maar het grote nadeel is dat er heel snel gewenning optreedt en je daardoor afhankelijk wordt. Het proces van afkicken is erg zwaar.
Er zijn ook natuurlijke middelen die ongeveer dezelfde werking hebben, maar dan zonder de heftige bijwerkingen. In dit artikel ga ik een aantal van de belangrijkste rustgevende kruiden bespreken.
Er zijn allerlei redenen waardoor GABA zijn werk even niet goed kan doen en jij dus de capaciteit om af te schakelen mist. Dat is vervelend. Je kunt dan niet goed slapen, je krijgt je hoofd niet “uit”. Uiteindelijk kun je last krijgen van angst en zelfs waanideeën. Ook kun je last krijgen van spiertrillingen en pijn in je gewrichten en spieren bij een langdurig tekort aan GABA (en een teveel aan glutamaat).
Valeriaan
Er zijn veel kruiden die hierbij kunnen helpen, waaronder valeriaan. De wortel van valeriaan bevat onder meer GABA en valereenzuur. Deze stoffen bevorderen een goede slaapkwaliteit (ook bij mensen zonder slaapproblemen). Je slaapt makkelijker in en door, zonder sufheid de ochtend erna. Daarnaast heeft valeriaan een angstremmende werking en helpt het de spieren te ontspannen.
Sint-janskruid – plantaardig antidepressivum
Een zeer krachtige plant bij angst, slapeloosheid en depressieve klachten is sint-janskruid. Het is zelfs zo krachtig dat kruidenproducten met sint-janskruid als geneesmiddel zijn goedgekeurd voor de behandeling van volwassenen met milde tot matige depressieve klachten.
Als voorbeeld noem ik een onderzoek uit 2005 waaruit blijkt dat het beter werkt dan Prozac. In een dubbelblind gerandomiseerd onderzoek werden 135 mensen met ernstige depressieve klachten verdeeld in drie groepen: een placebogroep, een sint-janskruidgroep (900 mg per dag) en een Prozac-groep (20 mg fluoxetine per dag). Aanzienlijke verbetering trad op bij 38% van degenen die sint-janskruid hadden gekregen, bij 30% van de Prozac-gebruikers en bij 21% van de placebogroep (J Clin Psychopharmacol, 2005).
Wat ook interessant is: kijk naar de placebogroep. Ook daar treedt verbetering op. Dat is dus de kracht van de mind. Kun je je voorstellen wat er gebeurt als je dit bewust en intentioneel inzet?
Wel belangrijk: doordat sint-janskruid inwerkt op het serotoninesysteem, mag je het niet combineren met antidepressiva. Je kunt dan last krijgen van het serotoninesyndroom. Geloof me: te weinig serotonine is niet fijn, maar te veel zeker ook niet. Het kan aanvoelen als een paniekaanval. Het gaat na een paar uur over, maar het is zeer onprettig.
Passiebloem
Passiebloem is een kruid dat veel wordt ingezet bij angst, nervositeit en slapeloosheid, maar ook bij PMS en maagpijn. Het heeft een kalmerende en krampstillende werking.
Het kruid versterkt de neurotransmitter GABA. Dit is hetzelfde mechanisme als bij angstremmende medicatie, en ook alcohol werkt zo. Echter, passiebloem heeft een langere werking en er treedt geen afhankelijkheid op bij gebruik. Ook zul je er geen kater aan overhouden.
Hop
Hop is een slingerplant die behoort tot de hennepfamilie. Hop wordt sinds de middeleeuwen gebruikt om bier mee te brouwen, met als doel het bier op smaak te brengen, helder te maken en te bewaren. Hop wordt ook al heel lang gebruikt als kalmerend kruid en slaapverwekkend middel. Daarnaast werd het ingezet bij een onrustige maag (of dat in de vorm van bier gebeurde, weet ik niet).
Vroeger legde men gedroogde hopbellen onder het kussen bij slapeloosheid. Deze hopbellen werden regelmatig vervangen door nieuwe, omdat naarmate de plant ouder wordt, er veranderingen optreden in de werkzame bestanddelen en ze juist stimulerend en opwekkend kunnen worden. Hop is dus een mooi kruid om aan een avondthee toe te voegen, liefst wel vers.
Wanneer je antidepressiva gebruikt of ernstig depressief bent, is het aan te raden om hop met mate te gebruiken en eerst te kijken hoe het voelt. Er wordt gezegd dat hop door zijn sederende werking depressieve gevoelens kan versterken. Hop kan bij sommige mensen ook allergische reacties geven van de huid en/of luchtwegen.
Citroenmelisse
Citroenmelisse is een van de allerbeste kruiden bij nervositeit, angst en slapeloosheid. Citroenmelisse heeft invloed op ons limbisch systeem en op onze neurotransmitters, met name GABA, die ons helpt door te slapen en een ontspannende functie heeft. Ook beschermt dit plantje tegen prikkels van buitenaf.
Citroenmelisse kalmeert het centrale zenuwstelsel, waardoor de ademhaling rustiger wordt en het hart langzamer gaat kloppen. Hierdoor worden repeterende gedachten rustiger en kun je makkelijker in slaap vallen. Citroenmelisse kun je goed inzetten bij alles waarvoor ook angstmedicatie wordt voorgeschreven en is altijd het eerste kruid dat ik noem wanneer mensen op zoek zijn naar een natuurlijk slaapbevorderend middel.
Een tinctuur van citroenmelisse kan ook uitwendig worden gebruikt bij herpes simplex (koortslip). Het voorkomt geen infectie, maar versnelt wel het herstelproces. Citroenmelisse wordt daarnaast soms ingezet bij schildklierproblemen. Ook bij kruiden is het aan te raden om te letten op interacties en doseringen.
Salie
De laatste in de reeks kruiden bij angst, onrust, depressie en slapeloosheid is salie. Salie betekent ‘genezen’. Dit geeft al aan dat van oudsher bekend is dat het een geneeskrachtige werking heeft. Salie heeft een zeer breed spectrum aan genezende eigenschappen.
De meeste mensen kennen salie als een goed kruid bij verkoudheid en hoesten. Dat klopt ook: salie heeft sterke ontstekingsremmende en slijmoplossende eigenschappen. Minder bekend is dat salie ook kalmerende en slaapbevorderende eigenschappen heeft. Via verschillende mechanismen beïnvloedt salie de neurotransmitter GABA, waardoor prikkelbaarheid afneemt en meer rust ontstaat.
Nog een aantal eigenschappen om dit plantje in je avondthee te verwerken:
– Helpt bij geheugenproblemen; inzetbaar bij dementie en beginnende Alzheimer
– Ondersteunt de menopauze door een lichte oestrogene activiteit
– Ontstekingsremmend en pijnstillend
– Antioxidant (beschermt cellen tegen oxidatieve schade)
– Antibacterieel
– Bloedsuikerspiegelverlagend, dus geschikt bij metabool syndroom en prediabetes
– Versterkt de werking van vitamine A en D en kan bijdragen aan een normale functie van de schildklier en het immuunsysteem
In liefde, licht en kalmte,
Ineke Ebes
Orthomoleculair Natuurgeneeskundig Therapeut
Disclaimer
Sommige websites beweren dat valeriaan een slaapmiddel is zonder verslavingsrisico. Ook bij natuurlijke middelen geldt dat bij overstimulatie je uiteindelijk ongevoeliger wordt voor de stof en de werking afneemt. Dit ligt niet aan de stof zelf, maar aan de aanpassing van het lichaam.
Bij therapeutisch gebruik van kruiden is het daarom belangrijk om deze tijdelijk in te zetten, maximaal zes weken, en tegelijkertijd te werken aan de onderliggende oorzaak van stress. Anders kan ook hier gewenning of afhankelijkheid ontstaan. Let altijd op interacties met medicatie. Combineer sint-janskruid nooit met antidepressiva: dit kan leiden tot het serotoninesyndroom.
