Waarom liefde als bedreigend wordt ervaren
Ondanks al je klachten, red je je meestal wel. Je functioneert, je houdt jezelf staande, al is het soms op pure wilskracht. Totdat je verliefd wordt. Dan verandert de hemel in de hel. Je herkent jezelf niet meer terug. Alles wat licht, zacht en mooi zou moeten voelen, wordt plots overweldigend. Je lichaam lijkt in paniek te raken. Waar anderen smelten van liefde, raak jij ontwricht. Zo diep, dat je soms denkt dat je gek wordt en er iets mis met je is. Misschien is dit gewoon niet voor jou weggelegd.
Als het zenuwstelsel liefde niet meer als veilig herkent
Wat hier gebeurt, is dat je lichaam liefde verwart met gevaar. Dit is geen keuze, maar een zenuwstelsel ooit heeft geleerd dat nabijheid, ontspanning en overgave onveilig zijn. Het zenuwstelsel, met name het endorfinesysteem, speelt daarin een centrale rol. Dit systeem reguleert pijn, beloning, hechting en rust. Wanneer het langdurig overbelast is geweest, bijvoorbeeld door stress, trauma, ziekte of overprikkeling, kan het paradoxaal reageren. Dat betekent dat prikkels die eigenlijk ontspannend of prettig zouden moeten zijn, juist spanning, paniek of uitputting veroorzaken.
Je lichaam kiest niet voor verbinding, maar voor overleven.
De fysieke kant: wanneer de noodrem blijft hangen
Bij langdurige overbelasting kan er als het ware een noodrem op het systeem komen. Een beschermingsmechanisme dat ervoor zorgt dat je niet verder instort. Het lichaam gaat remmen op diepe ontspanning. Het gevolg is dat juist die rem, die normaal rust, pijndemping en verbinding ondersteunt, niet meer goed werkt. Naast een overalert zenuwstelsel is je lichaam dan ook neurobiologisch niet meer in staat om te ontspannen.
Dat is ook de reden dat mediteren, ademwerk of andere ontspanningsoefeningen op dat punt soms contraproductief voelen. Dit wordt nog wel eens verward met luiheid of niet echt willen proberen, maar het is het systeem eerst weer moet leren dat vertraging veilig is.
Hoe dat eruitziet
Dat overlevingsmechanisme uit zich op talloze manieren. Misschien herken je dit.
Je ontspant en juist dan stijgt je hartslag. Een massage, een sauna of meditatie voelt niet kalmerend maar beangstigend. Je wordt rusteloos of misselijk van magnesium of adaptogenen. Aanraking en nabijheid roept een paniekreactie op. Je wil niets liever dan verbinding, maar zodra deze er is weet je niet hoe hard je weer weg moet rennen.
Je lichaam lijkt allergisch voor rust en liefde.
Ook voeding, hormonen of medicijnen kunnen onverwacht heftig binnenkomen. Soms voel je je uitgeput na een maaltijd, duizelig na sport, of angstig na supplementen die juist rust zouden moeten geven. Het zenuwstelsel verkeert dan in een toestand van hyperwaakzaamheid. Alles wat het niet volledig kan begrijpen of controleren, alles dat energie kost en alles dat voor anderen ontspannend is wordt als bedreiging geregistreerd. Je hoofd maakt daar een verhal van, om te begrijpen, toch weer controle te voelen. Hij of zij is niet goed voor mij, ik ben te gevoelen of ik ben gewoon kapot.
Waarom liefde de diepste trigger is
Liefde is de ultieme vorm van overgave. Je laat iemand dichtbij, fysiek en emotioneel. Dat vraagt ontspanning, openheid en vertrouwen, precies die toestanden waarin een beschadigd zenuwstelsel alarm slaat. Niet omdat je niet kunt liefhebben of stuk bent, maar omdat je systeem nog niet kán loslaten. Het remmende systeem (endorfine, GABA, serotonine, oxytocine) wordt tegengehouden. Dit is een beschermingsmechanisme juiste tegen nog verder stuk gaan.
Voor iemand met een ontregeld endorfinesysteem betekent liefde toelaten vaak hetzelfde als controle verliezen en nog meer pijn. Verlies van controle is, op lichamelijk niveau, pure doodsangst. Vandaar dat liefde soms voelt als een aanval, zelfs als je rationeel weet dat het veilig is.
De verwarring
De gevolgen zijn enorm verwarrend. Je verlangt naar verbinding, maar zodra die dichterbij komt, schiet je lichaam in paniek. Rust voelt onveilig, spanning geeft focus. Je wisselt tussen intens voelen en niets voelen, tussen hunkering en afweer, tussen versmelting en afstand. Dat maakt dat relaties vaak gebaseerd zijn op trauma, van beide kanten: traumabased bonding. Dynamieken als aantrekken en afstoten of misbruikrelaties zijn hier dus meer regel dan uitzondering. Jouw zenuwstelsel staat namelijk afgesteld op gevaar en trekt dat ook aan.
Deze toestand gaat vaak samen met diagnoses als fibromyalgie, CVS, POTS, SOLK, borderline, eetstoornissen of auto immuunaandoeningen. In de kern is het vaak hetzelfde patroon. Een lichaam dat ooit leerde overleven, en sindsdien liefde verwart met gevaar en gevaar met veiligheid. Er is niets mis met jou. Je lichaam doet precies wat het ooit moest doen om je te beschermen. Alleen is het mechanisme nooit uitgezet en sta je biologisch gezien nog op standje overleef.
Herstel
De noodrem van de rem afhalen lukt pas wanneer het lichaam genoeg energie (voedingsstoffen) heeft en deze ook kan verteren, opnemen en ontvangen. Om te herstellen moet het lichaam biologisch weer in staat zijn af te schakelen. De voedingsstoffen gaan pas weer naar de juiste processen als het de veiligheid ervaart die daarvoor nodig is. Dit lijkt een vervelende negatieve loop wanneer je die niet begrijpt, maar je kunt er uit wanneer je gaat werken aan beide kanten van deze medaille.
Herstel begint hier niet met méér controle, maar met het langzaam weer leren herkennen van veiligheid van binnenuit. Zodat liefde, stap voor stap, niet langer voelt als dreiging, maar als thuiskomen.
Ineke Eebes
